علم در اطلاق خاص عبارت است از علم دين كه داراى ابعاد گوناگون اعتقادى ، اخلاقى و احكام مىباشد و سعادت و شقاوت ابدى انسان بسته به آن است . در حديثى از رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله آمده است : « علم سه گونه است : آيه‌اى محكم ( معنا و مقصود از آن روشن است ) يا فريضه‌اى مستقيم ( نسخ نشده و باقى است ) و يا سنتى پايدار ( و جارى ) و جز اين سه گونه ، از ديگر علوم و دانشها ، فضل است » . 13 برخى گفته‌اند : « آيهء محكم » اشاره به دانش اصول دين و اركان آن ، « فريضهء عادل » به علم اخلاق و « سنّت قائم » به علم فقه و شريعت است . 14 بعضى گفته‌اند : مراد از فضل در فراز پايانى روايت « وَما خَلاهُنَّ فَضلٌ » فضيلت ؛ يعنى سبب رشد و كمال است ؛ اگرچه واجب و سنّت نيست . برخى ديگر ، « فضل » را به معناى زيادى ناكار آمد و غير مفيد گرفته‌اند . 15 امام صادق عليه السّلام در سخنى نورانى همهء دانشهاى مورد نياز بشر را در چهار چيز خلاصه مىكند : نخست ، شناخت پروردگار ؛ دوم ، شناخت آنچه خدا نسبت به انسان انجام داده ( از خلقت او و نعمتهاى گوناگون آشكار و نهان كه به او عنايت كرده است ) ؛ سوم ، شناخت آنچه خدا از انسان خواسته است ( از اعتقادات حق و تكاليف و وظايف ) و چهارم شناخت آنچه انسان را از دين خارج مىكند 16 ( مانند شناخت دشمنان خدا ، شياطين و گفتارها و رفتارهايى كه موجب كفر و انحراف انسان مىشوند ) . مفاد روايات متعددى ، انحصار علم صحيح و حق به علومى است كه از حجتهاى خدا سرچشمه گرفته و جريان يافته است . از جمله در روايتى آمده است : « هيچ حق و درستىاى و حكم به حقى نزد مردم نيست ، مگر آنچه كه از حجتهاى الهى صادر شده باشد » . 17 در دعا آمده است : « علم جز خشيت از خدا نيست و كسى كه از خدا نترسد عالم نيست » . 18 اين مضمون برگرفته از قرآن كريم است ؛ آنجا كه ويژگى برجستهء عالمان را خوف و خشيت از خدا ذكر مىكند . 19